Thứ 2, 21/04/2014
Triết lý vô sở đắc (mushotoku) (08/09/2009 10:13:27)
 

Vô sở đắc nghĩa là không vị lợi, không mong cầu chiếm hữu (vô là không, sở đắc là mong được)

Không mong được, không nghĩ đến được đền bù, đó là điều chính yếu là nguyên tắc quan trọng nhất của Đại sư Dogen. Vô sở đắc là trạng huống triết học, lý thuyết và được cụ thể hóa bằng Shikantaza (Chỉ quán lập tọa), ngồi không cầu vọng, đây là phần thực hành, vì chỉ quán cũng như vô sở đắc, nghĩa là không vọng cầu, không vị lợi.

Người đời luôn luôn nghĩ đến lợi lộc, mong điều may mắn bù lại những gì mình đã làm, đã cho. Nhưng trong thiền theo triết lý vô sở đắc, chúng ta không mong được cái gì.
Trong tọa thiền cũng vậy, chúng ta không mong cầu hiệu quả mà hành thiền không mục đích. Khi thực hành tọa thiền, “phẩm lộc” đến tự nhiên. Nhưng thường trong lúc tọa thiền, nếu nghĩ đến hiệu quả thì người ta không còn “tinh tuý nữa”

Đừng mong cầu hiệu quả tức thì, mà chỉ nên cố gắng làm hết sức mình.

Trong cuộc sống cũng thế. Thí dụ một người họa sỹ muốn vẽ một bức tranh đạt ý thì phải tập trung tâm sức để vẽ, không nghĩ đến mục đích, công dụng sẽ đến sau, bức tranh tự nhiên lớn đẹp.

Muốn đạt đến trí huệ tối thượng thì không nên mong chờ có huệ mà cũng không nghĩ đến hạnh phúc cực lạc thiên đường, mà chỉ cần làm tận lực tận tâm thì tự nhiên có được hạnh phúc và sự thông tuệ.

Chính chúng ta làm cho đời mình trở nên rắc rối với những điều phiền toái tự buộc hoặc cố công tìm lấy cho mình, nào là chỗ ở, tình yêu, công việc, áo quần...

Đôi lúc chúng ta muốn trở về đời sống sơ khai nguyên thủy, nhưng chỉ ước, chỉ mong thì chưa đủ. Thí dụ đọc sách, nghe giảng về tâm linh, không tạo được tâm linh, mà lắm khi có thể làm tâm rối loạn hoặc đóng khung trong kiến thức của người khác. Nhà triết học người Pháp Malebranche (Thế kỷ 17) có nói: “Chân lý thường trú trong đơn giản”.

Thế giới kinh nghiệm có ngay trong tâm ta, chỉ cần bừng ra là thấy.

Ai cũng muốn thu được lợi lộc trong cuộc sống qua từng hành vi của mình. Nhưng nếu ta “xoay xở” tâm mình vào trong và khi làm được cuộc cách mạng tinh thần này, thì chẳng còn cần gì thu tóm. Ta mở rộng hai bàn tay, cho ra, lìa bỏ mọi thứ. Khi nào không còn sợ mất, không tìm cách tóm thu thì khi đó ta thấy được bình an; không lo ôm giữ, khỏi vương luỵ phiền. Chân ngộ, niết bàn là: ngưng mưu lợi, cho ra và lìa bỏ.

Tại sao vậy?

Vì còn gì cần chiếm hữu khi hiểu rõ thân ta và vũ trụ là “Một”, cái tôi và vạn hữu chúng sinh là “Một”. Như vậy, sự sống của ta không nhỏ, không hẹp, không giới hạn, không lẻ loi.

Nếu tinh thần của ta mở rộng ra vạn hữu, thì chẳng có gì tách biệt để thu đoạt, chiếm hữu, sống cá nhân, phân biệt, vị kỷ, tài sản riêng tư.

Bằng một cuộc cách mạng tâm linh, một sự đảo hóa, chúng ta bước vào một cuộc sống bình dị, không lo thu tóm, không ích kỷ.

Giác ngộ thật sự, đó không phải là món quà thuần vật chất, mà là tâm linh cao thượng, thiện lành phát khởi từ bên trong.

Đạt đến cảnh an lạc, không mong cầu, không lưu luyến, người ta thấy êm ả, yên bình, trân trọng và thương yêu chân thật đối với mọi người, mọi vật. Và lúc đó, người ta trở nên vô cùng hùng mạnh.

Lòng bác ái, tình thương chân thật sẽ tạo ra một công nghiệp lớn lao, một đức hạnh trọn đầy và một sức mạnh vô biên trong từng hành động.

Tọa thiền liên tục thì trở thành tọa thiền.

Nếu từ bỏ tất cả thì sẽ được tất cả.

Cũng thế, nếu tâm ta bị phiền nhiễu, mãi vấn vương trong muôn vàn ý tưởng, kỷ niệm, thì không làm sao thu nhận chân trí huệ, và trực giác không thể nào phát triển.

Đại sư Dogen có nói: “Nếu mở rộng đôi tay, chúng ta sẽ nhận được tất cả”. Như vậy, nếu cố tìm cách để cầm giữ, nắm chặt đôi tay chúng ta không được gì hết (nanatebate ni miteri).

Muốn có được trí huệ, cần sẵn sáng từng khoảnh khắc, sẵn sàng lúc này.

Trực giác “ngay hiện thời” là quan trọng. Nếu mở tâm, chúng ta phát triển được trực giác tính nhạy trọn toàn.

(Taisen Deshimaru, Chân thiền Zen, Ngô Thành Nhân, Trần Đình Cáo dịch, Nxb Văn nghệ TP.HCM 1999)

Gửi bình luận
Phương danh (name)
 
Avatar:
Địa chỉ (from):
   
Nội dung (comments):
Nhập mã:     

Nhấn F5 để xem lại comment   
  Vote        Thống kê        Liên hệ